แหล่งน้ำผิวดินและแหล่งน้ำใต้ดินมีความสัมพันธ์กัน ในธรรมชาติฝนที่ตกลงมาบนผิวโลกจะไหลจากที่สูงลงสู่ที่ต่ำตามลักษณะภูมิประเทศด้วยแรงโน้มถ่วงของโลก ระหว่างการไหล กระแสน้ำจะกัดเซาะผิวดินจนเกิดเป็นร่องน้ำขนาดต่าง ๆ และไหลไปรวมกันในบริเวณที่เป็นแอ่งหรือมีโครงสร้างที่สามารถกักเก็บน้ำไว้ได้ ซึ่งกลายเป็นแหล่งน้ำผิวดิน แหล่งน้ำผิวดินแต่ละแห่งมีขนาดและรูปร่างแตกต่างกันตามปัจจัยทางธรรมชาติ
น้ำผิวดินบางส่วนจะซึมลงใต้ผิวโลก เกิดเป็นแหล่งน้ำใต้ดิน ซึ่งแบ่งออกเป็นน้ำในดินและน้ำบาดาล น้ำในดิน คือ น้ำที่แทรกอยู่ระหว่างช่องว่างของเม็ดดินร่วมกับอากาศ น้ำบาดาล คือ น้ำที่ไหลซึมลึกลงไปสะสมอยู่ในหิน ชั้นหินหรือชั้นตะกอนจนอิ่มตัวไปด้วยน้ำที่ เรียกว่า ชั้นหินอุ้มน้ำ น้ำในชั้นหินอุ้มน้ำจะเคลื่อนที่อย่าง ช้า ๆ ไปลักษณะภูมิประเทศ ถ้าระดับน้ำใต้ดินในพื้นที่หนึ่งสูงกว่าระดับน้ำในแม่น้ำ น้ำใต้ดินจะไหลซึมออกจากชั้นหินอุ้มน้ำเข้าสู่แม่น้ำโดยธรรมชาติ ทำให้แม่น้ำได้รับน้ำจากใต้ดินอยู่เสมอ แม้ในช่วงฤดูแล้งที่ไม่มีฝนตก
ตัวชี้วัด
ม.2/8 อธิบายปัจจัยและกระบวนการเกิดแหล่งนำผิวดิน และแหล่งน้ำใต้ดินจากแบบจำลอง
จุดประสงค์การเรียนรู้
1. ด้านความรู้ ความเข้าใจ (K)
2. ด้านทักษะและกระบวนการ (P)
- การสร้างแบบจำลอง เพื่ออธิบายความสัมพันธ์ของกระบวนการเกิดแหล่งน้ำผิวดินและแหล่งน้ำใต้ดิน
3. ด้านคุณลักษณะ เจตคติ ค่านิยม (A)
- ความเชื่อมั่นต่อหลักฐาน โดยใช้หลักฐานที่ได้จากการสร้างแบบจำลองมาใช้สนับสนุนการอธิบายความสัมพันธ์ของกระบวนการเกิดแหล่งน้ำผิวดินและแหล่งน้ำใต้ดิน
วิธีการ
เครื่องมือ